Hem işletme sahipleri hem de alıcılar için önemli olan ticaret hukuku; tarafların kanunlar karşısında sahip oldukları hakları detaylı şekilde veren hukuk birimidir. Daha önceleri medeni kanun içerisinde ifade edilen borçlar kanununun her gün daha çok gelişen ticari işlemlerden dolayı yetersiz kalmasıyla “ticaret hukuku” geliştirilmiştir. Ticaret hukukunda borçlar, yükümlülükler, teknik hesaplar net olarak ifade edilir. Borçlar hukuku ile yakınlığı vardır ancak aynı şey değildir.
Hukukun Kaynakları Nelerdir?
Hukukun kaynakları yazılı kaynaklar ve sözlü kaynaklar olmak üzere ikiye ayrılır.
Yazılı olanlar:
- Kanun (Yasa)
- KHK (Kanun Hükmünde Kararnameler)
- Tüzük
- Yönetmelik
- Genelge, Sirküler, Tamim
- Kararname
- Uluslararası Antlaşmalar
Yazısız olanlar:
Toplum vicdanında yeri olan, hiçbir makam tarafından oluşturulmayan, tali (ikinci) derecedeki hukuk kaynaklarıdır. Örf - âdet hukuku da denilir.
Topluma ait bir davranış kuralının örf ve âdet hukuku olabilmesi için üç şartı yerine getirmesi gerekir: Söz konusu davranışın eskilerden beri tekrarlanıyor olması. Buna örf ve âdetin şartı denir. İkinci olarak, o davranış biçimine uyulmasının şart olduğu konusunda toplum genel olarak mutabık olmalıdır. Buna da örf ve âdetin “genel inanç” şartı denir. Üçüncü olarak; ilk şartları gerçekleştiren davranış kuralının, hukukun kaynağı olabilmesi için hukuk düzeni tarafından tanınmış olması gerekir. Buna hukukîlik unsuru denir.
Hukukun Yardımcı Kaynakları:
Bir hukuki anlaşmazlığın çözümünde hâkimin yazılı/yazısız kaynaklardan sonra başvurduğu kaynaklardır.
- Doktrinler (İlmi Görüşler): Hukuk bilim adamlarının ileri sürdükleri görüş ve kanaatlerdir.
- İçtihatlar (Yargısal Kararlar): Mahkeme kararlarından çıkan hukuk kurallarıdır. Benzer bir olaya bakılarak karar verilir. Örnek alınan üst mahkeme kararı, “içtihat” kabul edilir.
- Unutulmamalıdır ki hukukta aslolan yazılı kaynaklardır.
Ticaret Hukuku Nasıl Uygulanır?
Ülkenin adetlerine uygun düzenlemelerle birlikte; anayasa hükümleri, medeni yasanın çerçeveleri ve evrensel sözleşmeler ile antlaşmaların yükümlülükleri ticaret hukukunun ögeleridir. Taraflar arasında yaşanabilecek herhangi bir ticari anlaşmazlıkta bu ögeler doğrultusunda hakimin taktir yetkisine bakılır.
Bu anlaşmazlıklar çözülmeye çalışıldığında medeni kanun çerçeveleri ile ticaret kanunu çerçeveleri çatışabilir. Bu gibi durumlarda özel bir kanun olan ticaret kanununa bakılır ve buna göre hüküm verilir.
Türk Ticaret Kanunu'nun Kapsamı Nedir?
2011 yılında kabul edilen Türk Ticaret Kanunu'nda, başlangıç hükümleri ve son hükümler hariç 6 kitap bulunmaktadır:
- Ticari İşletme Hukuku
- Şirketler Hukuku
- Sigorta Hukuku
- Taşıma Hukuku
- Deniz Ticareti Hukuku
- Kıymetli Evrak Hukuku
- Bankacılık Kanunu ve Taşıma (Nakliye) Hukuku kitabı bunlar arasında yoktur. Bankacılık kanunu ayrı bir kanundur.
Borçlar kanunundaki boşlukları dolduran ticaret hukuku, ticari bir işletmeyi ilgilendiren konularda kanuni çerçeveyi çizer. Çizilen bu çerçevede söz konusu ticari şirketlerin vizyon ve misyonlarıyla ilgili kapsamlar, faaliyet ve çalışmalarının nasıl sona erdirileceği, değerli evrakları, özel sigorta kapsamları, yükümlülükleri yer alır.
Ticaret Hukuku ile Borçlar Hukuku Karşılaştırması
Borçlar Hukuku herkesi ve istisnai olarak esnafları ilgilendiren hukuk birimidir. Ticaret Hukuku -istisnalar hariç- tacirler ile ticari işletmeleri ilgilendirir.
Borçlar Kanununda "şekil serbestisi" ilkesi izlenir; hukuki işlem, çizilen çerçeve içinde istenildiği biçimde yapılır. Seçme hakkı söz konusudur. Örneğin, kişi istediği şekilde borç verebilir. Sözlü, şahitli, senetli…
Ticaret Kanununda "şekil şartları" ilkesi izlenir; hukuki işlem, yalnız bir biçimde yapılabilir ve o biçimi hukuk belirler. Seçme hakkı borçlar kanununun aksine burada söz konusu değildir. Mesela, evler bir tek tapu dairesinde satılırken motorlu taşıtlar ise yalnız noterde satılabilir. Aksi taktirde işlemler geçersiz sayılır.
